شماره ۱۵۰ ـ آذر ماه ۱۳۹۶

طرح کارورزی؛ یک خبر بد برای فارغ‌التحصیلان زن

برگرفته از سایت میدان

در حالی که میزان مشکارت زنان در نیروی کار در سراسر جهان رو به افزایش است، سیاست‌های دولت برای اجرای طرح توانمندسازی اقتصادی زنان به‌ویژه سرپرستان خانوار تاکنون نه تنها به افزایش فرصت‌های شغلی برابر منتهی نشده، بلکه اجرای طرح کارورزی بیش از پیش بصورت مانع عمل خواهد کرد.

در روزهای پایانی فعالیت دولت یازدهم «طرح کارورزی» تحت عنوان «خبر خوش» برای چهل درصد فارغ‌التحصیل بیکار کشور معرفی شد. اما این طرح با مخالفت شدید فعالان کارگری، دانشجویی و اجتماعی روبرو شده است. طرحی که به موجب آن دولت به جای ایحاد فرصت‌های امن و پایدار شغلی، فارغ‌التحصیلان را پس از شانزده سال تحصیل در مدرسه و دانشگاه، برای کسب مهارت به مراکز خصوصی و تعاونی روانه می‌کند. طرحی که از آن به «استثماری نوین» برای جلب رضایت صاحبان سرمایه تعبیر می‌شود و علت بیکاری را به بی‌مهارتی نیروی کار تقلیل می‌دهد و بیش از گذشته کارگران را در مقابل کارفرمایان تضعیف می‌کند.
یکی از وجوه کمتر پرداخته شده به طرح کارورزی، علاوه بر استثمار سیستماتیک نیروی کار، تقدیم نیروی کار ارزان به سرمایه‌گذاران داخلی و بالاخص خارجی و کاهش انگیزه جوانان برای گذراندن دوره‌های آکادمیک و از بین بردن امنیت شغلی کارگرانی که در مراکز پذیرش کارورز مشغول به کارند؛ وضعیت اشتغال زنان است. سرنوشت زنان با سرنوشت کارگرانی که استثمار می‌شوند گره خورده است. این یک واقعیت است اما وجود این همبستگی که ریشه در استثمار مشترک زن و مرد دارد و میان آنان پیوندی تاریخی ایجاد می‌کند نباید مانع شود تا شرایط خاصی را که بر زنان حاکم است فراموش کنیم.
هم اکنون و براساس آخرین آمار منتشر شده از اتاق بازرگانی نرخ بیکاری زنان فارغ‌التحصیل در مقاطع فوق‌دیپلم، لیسانس و فوق‌لیسانس به ترتیب دو و سه برابر مردان بوده است. از این رو و با توجه به نرخ مشارکت اقتصادی پایین زنان، اشتغال زنان با چالش جدی تر روبرو است. بر اساس طرح کارورزی، بنگاه‌ اقتصادی یا واحد‌ پذیرنده کارورز به ازای هر سه نفر شاغل بیمه شده که در استخدام خود دارد فقط مجاز به پذیرش یک کارورز، به مدت شش ماه با یک سوم حداقل دستمزد یعنی تقریباً ۳۰۰ هزار تومان به عنوان کمک هزینه پرداختی توسط دولت و برخورداری از بیمه مسئولیت و بدون هیچگونه تعهد استخدام برای آنان است.
از سوی دیگر سال گذشته اعضای کمیسیون تلفیق مجلس در جریان بررسی لایحه برنامه ششم توسعه ۸۸ ماده الحاقی رابه آن اضافه کردند که برای دولت تعهد اجرایی دارد. در یکی از مواد الحاقی، مجلس، دولت را مکلف کرد در تمامی دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های دولتی غیر از مشاغلی که از این حکم جدا شده‌اند، اولویت استخدام با مردان متأهل دارای فرزند و مردان متاهل فاقد فرزند باشد.
با توجه به اولویت استخدام برمبنای الزامات جنسیتی در مراکز دولتی و با وجود ۵٫۸ میلیون بیکار در کشور، عمده شانش اشتغال زنان، کار در بنگاه‌های خصوصی و تعاونی‌هاست. مراکزی که همواره در صورت مواجهه با اعتراضات کارگری برای دستمزد ناعادلانه از زنان بالاخص زنان سرپرست خانوار به عنوان عمده‌ترین گروه آسیب‌پذیر در نیروی کار استفاده می‌کنند. کسانی که با توجه به وضعیت معیشتی خود کمتر حاضر به اعتراض و نافرمانی از سیاست‌های کارفرمایانند. در این شرایط و با بدل شدن زنان به سپاه ذخیره کار هم اعتراضات صنفی کارگری کمرنگ‌‌تر از پیش شده و هم حداقلِ میزان دستمزد پرداخت می‌شود که این به معنای حداکثرسازی سود کارفامایان است.
در حالی که میزان مشکارت زنان در نیروی کار در سراسر جهان رو به افزایش است، سیاست‌های دولت برای اجرای طرح توانمندسازی اقتصادی زنان به‌ویژه سرپرستان خانوار تاکنون نه تنها به افزایش فرصت‌های شغلی برابر منتهی نشده، بلکه اجرای طرح کارورزی بیش از پیش بصورت مانع عمل خواهد کرد. بدین صورت که چون فرصت استخدام در مراکز خصوصی و تعاونی‌ها منوط به رضایت کارفرماست و هیچ سازو کار نظارت دولتی در مورد آن وجود ندارد و از آنجایی که بخش خصوصی همواره از استخدام زنان بنا به دلایل مذکور استقبال کرده، فرصت شغلی برای زنان غالبا در بخش‌های غیررسمی یا خدماتی با حداقل دستمزد باقی می‌ماند. این در حالی است که ۵۰ درصد از دانشجویان کشور را زنان شامل می‌شوند اما فقط  ۱۷ درصد فرصت شغلی برای ایشان وجود دارد و زنان سهمی در عرصه‌های مدیریتی کلان کشور ندارند.
با توجه به عدم تعهد استخدام کارورزان و قوانین تبعیض‌آمیز مقابل دستیابی زنان به مشاغل، طرح کارورزی برای زنان چه معنایی دارد؟ طرح‌های اولویت استخدامی و کارورزی علاوه بر رشد فزاینده زنانه شدن فقر به علت شانس کمتر برای استخدام در مراکز دولتی و تمایل کارفرمایان برای استخدام ایشان و باحذف برنامه‌های تامین اجتماعی در بخش خصوصی در دروه‌های کارورزی (مرخصی زایمان، امکانات مهد کودک و..) سرمایه‌داری جهانی را برای انتقال صنعت به کشورهایی سوق می‌دهد که در آن‌ها هنوز می‌شود از نیروی کار زنان بهره‌کشی مضاعف کرد. افزایش احتمالی نرخ اشتغال زنان در صورت اجرایی شدن این طرح نه تنها شاخص توسعه‌یافتگی محسوب نمی‌شود بلکه به علت کاهش آمار استخدام‌های رسمی، کاهش کیفیت مشاغل زنان و همچنین افزایش بیکاری مردان، بحرانی جدی در حوزه اشتغال ایجاد خواهد کرد.
از چگونگی روند پذیرش کارورز زن یا مرد هیچ توضیح روشنی در دست نیست. اگر شرایط پذیرش کارورز برابر و بدون اعمال تبعیض جنسیتی است‌، کاملا آشکار است که زنان با پایان یافتن فروش یک دوره ۶ ماهه کار خود با ریاضت‌کشی ۳۰۰هزار تومانی با شرایط استخدام تبعیض‌آمیزی رو به رو هستند که آنان را از دستیابی برابر به شغل پس از «کسب مهارت» نیز بازمی‌دارد.
حتی با سطحی‌ترین نگاه این طرح از اساس بر ضد امنیت فارغ‌التحصیلان زن است. این امر تصادفی نیست، بلکه از ذات قوانین حاکم بر سرنوشت زنان ایران ناشی می‌شود که به شکل محسوسی زن را به مثابه نیروی کار «ارزان‌تر و رام‌تر» به دست فرصت‌طلبان اقتصادی و سرمایه‌دارانی می‌سپارد که همواره از آمیزه‌ای از لوایح و قوانین ضدزن برای استخدام نیروی کار برخوردارند. سال گذشته معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری اعلام کرد هفت میلیون زن در بازارکار غیررسمی کار می‌کنند. ‌ او همچنین گفته بود نقش بازارکار غیررسمی در کل‌اشتغال زنان روندی صعودی داشته و پیش‌بینی می‌شود که این روند در انتهای برنامهٔ ششم افزایش نیز یابد.
به عبارت دیگر، میلیون‌ها زن در شرایطی که از کسب حداقل دستمزد، تضمین آینده شغلی، استانداردهای سلامت و امنیت جنسی برخوردار نیستند، با عقد قراردادهای موقت درحال فروش نیروی کار خود به بازارکار غیررسمی‌اند.
اما هجوم تبعیض گریبان زنان را‌‌ رها نمی‌کند و پس از اعمال تبعیضات و موانع گوناگون سر راه آنان، به آسیب‌های اجتماعی نیز سرایت کرده و تا اعماق هستی روانی آنان رسوخ می‌کند. چندی پیش یک عضو کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس از افزایش آمار «زنان مجرم» خبرداد و خواست آمار شفافی در این باره منتشر شود تا علل افزایش جرائم زنان روشن شود. زندگی فلج‌شدهٔ زنان فارغ‌التحصیل مقاطع مختلف، تبعات فاجعه‌باری را برای تمامی جامعه به همراه دارد رشد روزافزون تن‌فروشی، خودکشی و خودسوزی، فرار از شهرهای کوچک خود گواه تاثیر تعیین‌کننده بیکاری و خروج از چرخهٔ تولید بر زنان است.
بنابراین تبعات ثانویه و پنهانی طرح کارورزی برای فارغ‌التحصیلان زن امری نیست که بتوان با تبلیغات همه‌جانبه دولتی آن را «خبری خوش» نامید.
 

Education - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.