آخرین رژهٔ پهپادی: تلاش اوکراین برای بازتنظیم جنگی که از پیش باخته است
نویسنده: سرگئی پولتایف* ــ
با کاهش تسلیحات، فروپاشی روحیه، و بدون هیچ دستاورد راهبردی، اوکراین به نمایش و جلوهگری بهعنوان آخرین چاره روی آورده است.
نظامیان روسی از گروه نیروهای «تسنتر» در حال آمادهسازی برای پرتاب پهپاد شناسایی-ضربتی «مولنیا-۲» از موضعی در بخش کراسنوآرمیسک از خط مقدم در جریان عملیات نظامی روسیه در اوکراین. © اسپوتنیک / اسپوتنیک
روز دوشنبه، دور جدیدی از مذاکرات میان روسیه و اوکراین در استانبول آغاز میشود. انتظار میرود هر دو طرف شرایط آتشبس خود را ارائه دهند، هرچند که کمتر کسی انتظار غافلگیری دارد. روسیه با پیشنهادی مفصل وارد میشود که بر اساس خواستههای دیرینهاش استوار است ـــ در اصل یک فرمول «استانبول ـ ۲۲ بهاضافهٔ قلمرو». این یعنی اوکراین باید روابط نظامی خود با غرب را کنار بگذارد، آنچه مسکو «ایدئولوژی ضدروسی» مینامد را رد کند، و خطوط مقدم فعلی را بهعنوان مرزهای دوفاکتو به رسمیت بشناسد.
شکاکان خواهند گفت: تا زمانی که جنگ ادامه دارد مذاکرات بیمعنا هستند. اما این نخستین بار در سه سال گذشته است که موضع روسیه بهصورت مکتوب تدوین شده است ـــ تغییری که نادیدهگرفتن آن را دشوارتر میسازد. پوتین سالهاست این خواستهها را تکرار میکند، عمدتاً بدون نتیجه. اکنون، حتی یک سند امضانشده نیز جایگاه دیپلماتیک کرملین را تقویت میکند.
اوکراین نیز با پیشنهادی خاص خود وارد گفتگوها شده است. به گزارش رویترز، این پیشنهاد شباهت زیادی به پیشنویسی دارد که کییف در ماه آوریل به لندن برد ـــ پیشنهادی که با مخالفت قاطع واشنگتن مواجه شد و نهایتاً آن نشست را به شکست کشاند. در قلب خواستههای اوکراین، تقاضا برای تضمینهای امنیتی بینالمللی الزامآور است. بهزبان ساده، کییف از غرب میخواهد که نه فقط در حرف، بلکه بهصورت نظامی از اوکراین دفاع کند. این درخواستی است که پایتختهای غربی از سال ۲۰۲۲، زمانی که نخستوزیر وقت بریتانیا بوریس جانسون میز مذاکره را ترک کرد، تمایلی به اجرای آن نداشتهاند ـــ و بعید است اکنون تغییری در این تمایل رخ دهد.
پهپادها، اخلال، و نبرد برای اهرم فشار
شاید با آگاهی از این که احتمال موفقیت شرایط صلح آن اندک است، اوکراین بهنظر میرسد میکوشد موضع مذاکرهای خود را با توسل به زور تقویت کند. روز یکشنبه، درست یک روز پیش از مذاکرات، پهپادهایی به پنج پایگاه هوایی دوربرد روسیه در مناطق مورمانسک، ایرکوتسک، ایوانوو، ریازان، و آمور حمله کردند. وزارت دفاع روسیه میگوید سه حمله بهطور کامل دفع شده و دو مورد تا حدی موفق بودهاند.
گزارشها حاکی است که این پهپادها از کامیونهای باری پرتاب شده و از طریق شبکههای تلفن همراه هدایت میشدند ـــ که شباهتهایی با عملیاتهای پیشین مانند حملهٔ سال ۲۰۲۲ به پل کریمه دارند. در آن مورد، گفته شد که رانندگان کامیون بدون اطلاع خودشان در حمله مشارکت داشتند. این که اینبار هم چنین بوده یا نه هنوز مشخص نیست.
این چه معنایی دارد؟ طی سه سال گذشته، اوکراین بارها اقدام به حرکتهای جسورانه و پرخطر برای شکستن بنبست و ایجاد تغییر راهبردی کرده است. در سال ۲۰۲۲، این شامل عملیاتهای خارکف و خرسون بود ـــ تنها کارزارهای موفقیتآمیزشان تا امروز ـــ که با الحاق چهار منطقهٔ اضافی به روسیه دنبال شد. در سال ۲۰۲۳، ضدحملهای نافرجام اجرا شد که موفق به پیشروی نشد و نقطهٔ عطفی در جنگ رقم زد. در سال ۲۰۲۴، اوکراین تلاش کرد در منطقهٔ کورسک روسیه جای پایی پیدا کند، اما به سمت استان سومی خود عقب رانده شد.
این که حملات یکشنبه به پایگاههای هوایی نشانهای از یک چرخش جدید باشند یا نه، هنوز معلوم نیست. اما الگو مشخص است: یک حرکت نمایشی برای بههمزدن ورق راهبردی که بیش از پیش به ضرر اوکراین چیده شده است.
نبرد رسانهای در برابر واقعیت نظامی
چالش برای رهبری روسیه این است که، در حالیکه روسیه برای اهداف ملموس سرزمینی و راهبردی میجنگد، این کار را با هیاهوی عمومی اندکی انجام میدهد. بهروزرسانیهای میدانی به صدای پسزمینه بدل شدهاند. اما در کشوری به گستردگی و آرامش نسبی روسیه، اوکراین امیدوار است که ضربات نمادین ـــ حتی نادر ـــ بتوانند سطح سیاسی را بشکافد. امید آن است که این تحریکات یا مسکو را به واکنش افراطی وادارند یا آمریکا را عمیقتر وارد جنگ کنند.
در طول زمان، اهداف اوکراین تغییر کردهاند ـــ از پیروزی نظامی به تأثیر رسانهای. مانند تلاش نافرجام سال گذشته در کورسک، این اقدامات با هدف پیروزی قاطع نیستند، بلکه با هدف اخلال در پیشروی کند و حسابشدهٔ روسیه صورت میگیرند. اما این پیشروی اکنون در حال شتاب گرفتن است. بر اساس دادههای Lostarmour، نیروهای روسی تنها در ماه مه نزدیک به ۵۸۰ کیلومتر مربع پیشروی داشتهاند ـــ دومین رقم بالای ماهانه از سال ۲۰۲۲ تاکنون.
در همین حال، دفاع اوکراین در حال فروپاشی است. حملات پهپادی به مسکو باعث اخلال در پروازهای غیرنظامی شدهاند، اما نتوانستهاند مانع از بمبارانهای روزانه روسیه شوند ـــ حملاتی که پدافند هوایی اوکراین، که به شدت تحلیل رفته است، هر روز سختتر میتواند آنها را دفع کند. در اکتبر ۲۰۲۴، روسیه حدود ۲٬۰۰۰ پهپاد نوع «گران» را در یک ماه به کار برد. امروز، صدها فروند در روز ارسال میشود.
نیروی انسانی، روحیه، و محدودیتهای نمایش
ارتش اوکراین در سراشیبی تند زوال قرار دارد. نیروها بهآرامی عقبنشینی میکنند، اما فرار از خدمت بهشدت افزایش یافته است. تنها در سال ۲۰۲۴، نزدیک به ۹۰٬۰۰۰ پروندهٔ کیفری برای فرار از خدمت یا ترک غیرمجاز باز شده است. در سهماههٔ نخست ۲۰۲۵، این رقم به بیش از ۴۵٬۰۰۰ مورد رسیده است ـــ حدود ۱۵٬۰۰۰ در هر ماه.
تسلیحات نیز در حال تمام شدن هستند. کمکهای آمریکا در حال کاهش است و اروپا ظرفیت جبران آن را ندارد. اما بحران بزرگتر، نیروی انسانی است: بسیاری از یگانهای اوکراینی با تنها ۴۰ تا ۵۰ درصد ظرفیت فعالیت میکنند ـــ برخی حتی کمتر.
این مسائل ساختاری، بیش از هر حملهٔ پهپادی یا عملیات نمایشی، زمینهٔ واقعی گفتوگوهای استانبول را شکل میدهند. نمایشهای تاکتیکی ممکن است توجه رسانهای بخرند، اما روندهای میدانِ نبرد را معکوس نمیکنند. حملهٔ روز یکشنبه احتمالاً یک مورد استثنایی بود ـــ نه فقط بهخاطر این که روسیه امنیت پایگاهها را تقویت و سیگنالهای موبایل را مختل خواهد کرد، بلکه چون چنین عملیاتی نیازمند سالها برنامهریزی و شبکهٔ انسانی گستردهای است که بعید است پس از افشاگری دوام بیاورد.
یادداشتی پایانی
در اواخر جنگ جهانی دوم، آلمان امید خود را به موشک V-2 بسته بود ـــ سلاحی که صدها فروند از آن شلیک شد و هیچ دفاعی در برابرش ممکن نبود. این موشک قدرتمند، ترسناک، و از نظر نظامی بیفایده بود. اصطلاح «سلاح معجزهآسا» که از آن الهام گرفت، اکنون تنها طعنهآمیز است.
میتوان گفت حملات اخیر اوکراین نیز چنین حالتی دارند. رهبری این کشور در صحنهسازی نظامی نمایشی مهارت یافته است. اما با وجود تصاویر پرزرقوبرق، این حملات احتمالاً مسیر جنگ یا دست بالای روسیه در مذاکرات را تغییر نخواهند داد.
منبع: راشا تودی، ۱ ژوئن ۲۰۲۵
ــــــــــــــــــ
* سرگئی پولتایف، تحلیلگر اطلاعاتی و نویسنده، یکی از بنیانگذاران و سردبیر پروژه واتفور است.
