یوان: انتخابی عقلانی، نه ابزار تقابل
وزارت دارایی روسیه اعلام کرده است که برای نخستین بار اوراق قرضهٔ دولتیِ یوانی منتشر خواهد کرد و ثبتنام برای خرید آنها از ۲ دسامبر آغاز میشود. هرچند پیش از این کشورهایی مانند بریتانیا و اندونزی نیز اوراق حاکمیتی بر پایهٔ یوان در بازارهای برونمرزی عرضه کردهاند، اما این نخستین تجربهٔ مسکو در این عرصه است. با این حال، اقدامی که در ذات خود صرفاً یک عملیات متعارفِ تأمین مالی است، در بخشی از افکار عمومی غرب به ناحق در چارچوب «تقابل ژئوپلیتیک» تفسیر شده و بهعنوان گامی دیگر از سوی چین برای «رقابت بر سر نفوذ جهانی» یا «چالشافکنی در برابر نظام دلاری» بازنمایی میشود. چنین سادهسازیای از روند بینالمللیشدن یوان ــــ تقلیل دادن آن به حرکتی برای «بههمزدن نظم موجود» ــــ در حقیقت سلطهٔ دلار را امری مقدس و تغییرناپذیر فرض میکند.
گسترش نقش بینالمللی یوان بر پایهٔ منطق بازار، دگرگونی الگوهای تجارت جهانی و انتخابهای سنجیدهٔ بسیاری از کشورها شکل گرفته است. این روند نه نتیجهٔ فشار یکجانبهٔ چین، بلکه پاسخی به نیاز واقعی و پیامد طبیعیِ گسترش همکاریهای چندجانبه در دوران جهانیشدن اقتصاد است. چین سالها است که عنوان بزرگترین کشورِ تجارت کالا در جهان را در اختیار دارد و با بیش از ۲۰۰ کشور و منطقه مبادله میکند. ابتکار کمربند و راه نیز به تقویت سرمایهگذاری فرامرزی و همکاریهای صنعتی یاری رسانده است. هنگامی که شرکتهای چینی در خارج به ساخت راهآهن میپردازند، تجهیزات انرژیهای نو را صادر میکنند یا در تجارت الکترونیک برونمرزی فعالیت دارند، بهرهگیری از یوان در تسویه حسابها نهتنها ریسک نوسانات ارزی را کاهش میدهد، بلکه سرعت و کارآمدی معاملات را نیز ارتقا میبخشد.
تصمیم مسکو برای انتشار اوراق قرضهٔ حاکمیتیِ یوانی نمونهای از افزایش محبوبیت این ارز در بازارهای جهانی است. تا پایان سهماههٔ چهارم سال ۲۰۲۴، ارزش کل داراییهای مبتنی بر یوان در ذخایر ارزی جهان به حدود ۲۴۷ میلیارد دلار رسیده بود. بیش از ۸۰ کشور و منطقه، بانکهای مرکزی یا نهادهای پولی خود را مجهز به داراییهای یوانی کردهاند. از مجارستان تا امارات متحده عربی، و از اندونزی تا امروز روسیه، شمار روبهافزایش کشورهایی که انتشار اوراق بدهی بر پایهٔ یوان را انتخاب میکنند، نشاندهندهٔ روندی پایدار و رو به رشد است. همزمان، دامنهٔ «اوراق پاندا»، که از سوی نهادهای خارجی در چین منتشر میشود، نیز پیوسته در حال گسترش است. یوان در اکتبر گذشته دومین ارز پرکاربرد جهان در بازار تأمین مالی تجاری بود و حجم تسویهحسابهای مرتبط با آن ۸/۵ درصد از کل مبادلات را تشکیل میداد. به گزارش بلومبرگ، «شتاب گستردهترِ استقراض بر پایهٔ یوان از سوی نهادهای خارجی همچنان قوی بهنظر میرسد؛ بهگونهای که شرکت دولتی نفت قزاقستان نخستین اوراق دیمسام خود را منتشر کرده و کنیا نیز در اندیشهٔ تبدیل بخشی از بدهی دلاریاش به وامهای یوانی است. اسلووانی و پاکستان نیز قصد خود برای استقراض به یوان را اعلام کردهاند.
تقاضای خارجی برای یوان رأیی واقعی به اعتبار بازار آن است؛ رأیی که پشتوانهاش سرمایهٔ حقیقی است. در پس این اقدامات محاسبهای روشن و اقتصادی قرار دارد. در سالهای اخیر، ایالات متحده بارها از سلاح تحریمهای مالی بهره گرفته و زیرساختهای عمومی نظام مالی جهان ــــ همچون سامانهٔ تسویهٔ سوئیفت یا مجاری دلاری ــــ را به ابزار فشار بر دیگر کشورها بدل کرده است. در زمانی که اقتصادهای بزرگ توسعهیافته با نوسانات شدید نرخ بهره و افزایش خطر بدهی روبهرو هستند، داراییهای یوان بازدهی باثباتتر و نوسانهای کمتری از خود نشان دادهاند. برای سرمایهگذاران، تخصیص داراییهای یوانی نه حمایت از ایدئولوژی خاص، بلکه اقدامی برای بهینهسازی سبد سرمایهگذاری، تنوعبخشی به ریسکها، و حفظ و افزایش ارزش داراییها است. این سادهترین منطق بازار و روشنترین گواه واقعیت است.
اعتبار بینالمللی یک ارز هرگز با اعلامِ یکجانبه بهدست نمیآید؛ بلکه حاصلِ انباشت طولانیمدتِ قدرت اقتصادی، اعتبار نهادی و پذیرشِ بازار است. پوند بریتانیا همزمان با انقلاب صنعتی و گسترش تجارت جهانی اوج گرفت، و سلطهٔ دلار آمریکا بر پایهٔ بازسازی اقتصادی پس از جنگ و معماری نهادی آن دوران بنا شد. امروز، نظام پولی جهانی در میانهٔ دگرگونیای عمیق و ساختاری است؛ جایی که اکوسیستم مالیِ بینالمللی بهتدریج از «چیرگی دلار» به سوی چارچوبی «چندسکویی» حرکت میکند. پیشروی سنجیدهٔ یوان نیز بر تابآوری اقتصاد چین، جاذبهٔ بازار پهناور آن، و تداوم گشودگی مالیِ این کشور استوار است. در جهانی پیچیدهتر، وجود گزینهای باثبات در کنار سایر ارزها خود نقشی تثبیتکننده در نظام بینالملل دارد، نه برهمزنندهٔ آن.
بیتردید، بینالمللیشدن یوان هنوز مسیری در حال طی شدن است. رویکرد چین به این فرایند سالها است که آرام، سنجیده و محتاطانه بوده است. چین بارها تأکید کرده که این روند بهطور کامل باید متکی بر نیروهای بازار و برآمده از تصمیمگیری مستقل بازیگران اقتصادی باشد. هدف چین دستیابی به هژمونی ارزی نیست؛ آنچه دنبال میکند تسهیلِ استفاده از یوان در تجارت، سرمایهگذاری و همکاریهای مالی است. بینالمللیشدن یوان همیشه محصول طبیعیِ رشد اقتصادی چین و سیاست درهای باز آن بوده است؛ مسیری که از اساس با رفتار کشورهایی تفاوت دارد که برای تثبیت جایگاه ارزی خود به اتحادهای نظامی یا فشارهای سیاسی تکیه میکنند. یوان به این دلیل مورد استقبال قرار گرفته است که انتخابی عملی و کارآمد است، نه ابزاری برای رویارویی. جهان به درگیریهای بیشتر نیاز ندارد؛ اما بیگمان به گزینههای بیشتر نیازمند است.
منبع: گلوبال تایمز، ۲ دسامبر ۲۰۲۵
https://www.globaltimes.cn/page/202512/1349524.shtml