انقلاب رنگی در ایران: ایران چگونه «اسباببازی» ایلان ماسک را از کار انداخت
نویسنده: توماس رُوپر ــ
اعتراضاتی که بهاصطلاح «مسالمتآمیز» خوانده میشدند، نه مسالمتآمیز بودند و نه جنبشی ایرانی. آنچه در ایران رخ داد، تلاشی برای کودتایی هدایتشده از خارج بود؛ تلاشی که درست در همان لحظهای پایان یافت که ایران توانست استارلینک را از کار بیندازد.
در نخستین مقاله دربارهٔ انقلاب رنگی در ایران نشان دادم که اعتراضات برخلاف روایتهای رایج، بههیچوجه مسالمتآمیز نبودند و با خشونتی چشمگیر همراه بودند. این اعتراضات عملاً بلافاصله پس از آن فروکش کردند که دولت ایران موفق شد استارلینک را در کشور از دسترس خارج کند. این رخداد برای جهان شگفتآور بود، زیرا بنا بر تصور غالب، مسدودسازی سراسری استارلینک امری ناممکن تلقی میشد.
هرچند فناوری لازم برای چنین کاری وجود دارد، اما هزینههای آن چنان سنگین برآورد میشود که اجرای آن در مقیاس یک کشور کامل، عملاً غیرقابلتصور دانسته میشود. با اینهمه، ایران موفق شد این کار را انجام دهد.
از آنجا که رسانههای آلمانی در اینباره گزارشی منتشر نکردند، در رسانههای روسی بهدنبال مقالهای گشتم که این ماجرا را بهاختصار و بهزبانی روشن روایت کرده باشد. سرانجام چنین متنی را یافتم و آن را ترجمه کردم:
آغاز ترجمه
استارلینک به پایان خط رسیده است؟
آیا ایران «اسباببازی» ایلان ماسک را از کار انداخت؛ با کمک روسیه و چین؟
ناگهان تمامی راههای ارتباطی در ایران از کار افتاد: اینترنت، تلفنهای همراه و حتی خطوط ثابت. اما از همه مهمتر آن بود که نهادهای مسئول توانستند حتی پایانههای استارلینک را نیز مسدود کنند. درست همان تجهیزاتی که برای هماهنگسازی اعتراضات گستردۀ خیابانی از خارج از کشور به کار گرفته میشد؛ اعتراضاتی که در نهایت به پوگرومها و خشونت سازمانیافته انجامید.
اعظم جنگراوی از تورنتو روزها است که دیگر نمیتواند با خانوادۀ خود تماس تلفنی برقرار کند. او کارشناس امنیت سایبری است و بیش از بسیاری با فناوری آشنایی دارد؛ با اینهمه اکنون همانقدر درمانده است که میلیونها نفر دیگر در سراسر جهان که عزیزانشان از هرگونه ارتباط محروم شدهاند.
او میگوید: «نمیتوانید تصور کنید چه احساسی داریم. برادرانم، پسرعموهایم، همگی به خیابان میروند». این کلمات بازتاب واقعیتی است که در هفتههای اخیر در کشور جریان داشته است.
آنچه با اعتراضات اقتصادی آغاز شد، بهسرعت به پوگرومهایی سازمانیافته انجامید. هماهنگیها از طریق کانالهای رمزگذاریشده، ویپیانها و پایانههای غیرقانونی استارلینک صورت میگرفت. ارتباطات ماهوارهای به مهمترین ابزار سازماندهی ناآرامیها، انتقال دستورالعملها و هماهنگی گروهها بدل شد.
امیر رشیدی، کارشناس حقوق دیجیتال، نزدیک به بیست سال است که تحولات اینترنت را رصد میکند. در این مدت، انواع مسدودسازیها، قطع ارتباطات و تلاشها برای اخلال در ارتباطات ماهوارهای را دیده است. با این حال، با پدیدهای مشابه آنچه اینبار رخ داد هرگز مواجه نشده بود. میزان از دست رفتن بستههای داده در شبکۀ استارلینک به ۸۰ درصد رسید و پایانهها عملاً به جعبههایی بیمصرف بدل شدند.
در حال حاضر، بین ۴۰ تا ۵۰ هزار دستگاه غیرقانونی استارلینک در ایران فعال بودهاند؛ دستگاههایی که بهصورت قاچاق وارد کشور شده، از دید نهادهای مسؤول پنهان نگاه داشته شده، و برای انتقال اطلاعات و هماهنگی اقدامات به کار گرفته میشدند. پس از آنکه مسدودسازی این تجهیزات ممکن شد، سطح خشونت در خیابانها کاهش یافت؛ زیرا سازماندهندگان ناآرامیها دیگر بهسادگی قادر به هماهنگسازی اقدامات خود نبودند.
فناوری در برابر آشوب
نهادهای مسؤول در ایران با وضعیتی بیسابقه روبهرو شدند. شیوههای سنتیِ کنترل اطلاعات دیگر کارایی نداشت. مسدودسازی اینترنتِ متعارف بیاثر بود، و سازماندهندگان ناآرامیها به ویپیانها روی آوردند. غیرفعالسازی ویپیانها نیز راهگشا نشد، چراکه پایانههای استارلینک سر برآوردند و همۀ فیلترها را دور زدند. در نهایت، ایران برای نخستین بار در تاریخ موفق شد پایانههای استارلینک را بهطور کامل مختل کند؛ فناوریای که تا پیش از آن، کاملاً غیرقابلنفوذ پنداشته میشد.
امیر رشیدی دریافت که کشور از سامانههای اخلالگر در تراز نظامی استفاده کرده است؛ سامانههایی که نهتنها سیگنالهای جیپیاس، بلکه خودِ سیگنالهای ماهوارهای را نیز سرکوب میکنند. این فناوریهای نظامی تا پیش از این، بهدلیل هزینههای بسیار بالا و پیچیدگی فنی، برای بهکارگیری گسترده ناممکن تلقی میشدند.
کارشناسان آمریکایی همنظرند که چنین تجهیزاتی تنها میتواند منشأیی روسی یا چینی داشته باشد. دو ماه پیش، پژوهشگران چینی دستورالعملهایی تفصیلی برای اخلال در استارلینک بر فراز تایوان منتشر کردند. بنا بر آن سند، برای ایجاد اخلال مؤثر در گسترهای وسیع، به چیزی میان ۹۰۰ تا ۲ هزار دستگاهِ همزمان و هماهنگ نیاز است.
کسی این تجهیزات را دقیقاً در اختیار ایران قرار داده است. ایستگاههای جنگ الکترونیک «مورمانسک-بیاِن» و «کراسوخا-۴»، که قادرند سیگنالها را در فواصل تا ۵ هزار کیلومتر مختل کنند، پیشتر کارآمدی خود را در سوریه و اوکراین به اثبات رسانده بودند؛ و اکنون، ردّ پای آنها در ایران نیز دیده میشود.
آنگاه که ارتباطات ماهوارهای به تهدید بدل میشود
برای درک ابعاد این مسأله، باید به نکتهای اساسی توجه داشت: پایانههای استارلینک در ایران صرفاً برای انتقال اطلاعات بهکار گرفته نمیشدند. از طریق آنها ناآرامیهای گستردۀ خیابانی سازماندهی میشد، دستورالعملها به گروهها انتقال مییافت و حملات علیه پلیس و نهادهای دولتی برنامهریزی میگردید.
آنچه در آغاز بهعنوان اعتراض کسبه به سقوط ارزش پول ملی آغاز شده بود، بهسرعت به آشوبهایی سازمانیافته و خشونتبار انجامید. ساختمانها به آتش کشیده شدند، فروشگاهها غارت و تخریب شدند و هم نیروهای امنیتی و هم شهروندان عادی هدف حمله قرار گرفتند. همۀ این آشوب و هرجومرج از طریق ارتباطات ماهوارهای هماهنگ میشد.
امروز در ایران، در اختیار داشتن یک پایانهٔ استارلینک در حکم مشارکت در سازماندهی ناآرامیها تلقی میشود. دادستان کل کشور اعلام کرده است که استفاده از ابزارهای ارتباطیِ ممنوعه برای هماهنگسازی پوگرومها، با نهایت شدتِ قانونی مجازات خواهد شد.
نهادهای مسؤول در ایران سامانهای مبتنی بر «فهرست سفید» راهاندازی کردهاند. کانالهای رسمی تلگرام، رسانههای دولتی و برخی شبکههای دانشگاهی بهتدریج به اینترنت بازمیگردند. سامانههای بانکی، اپلیکیشنهای تاکسی و فروشگاههای آنلاین نیز فعالیت خود را از سر گرفتهاند. زندگی در حال بازگشت به روال عادی است؛ اما روالی کنترلشده.
ترامپ با شتاب به ماسک زنگ میزند
یکشنبه ۱۲ ژانویه، خبرنگاران در هواپیمای اختصاصی ریاستجمهوری آمریکا از دونالد ترامپ پرسیدند: آیا ایالات متحده برای بازگرداندن اینترنت در ایران اقدامی خواهد کرد؟
پاسخ رئیسجمهور آمریکا فوری بود، هرچند توضیح روشنی در آن دیده نمیشد: «اگر ممکن باشد، تلاش میکنیم اینترنت را بازگردانیم». ترامپ گفت: «با ایلان صحبت خواهیم کرد. او در این جور کارها بسیار ماهر است. شرکت فوقالعادهای دارد. همین که گفتوگویم با شما تمام شود، با او تماس میگیرم».
این اظهارنظر آشکارا پرسشبرانگیز بود. استارلینک پیشتر در ایران فعال شده بود. دهها هزار پایانه هماکنون در حال استفاده بودند. حتی فراتر از آن، ماسک در جریان ناآرامیهای پیشین چندین بار دسترسی رایگان ایرانیان به شبکۀ خود را ممکن کرده بود. پس چرا رئیسجمهور آمریکا چنین وانمود میکرد که این کار هنوز باید انجام شود؟
پاسخ ساده است: چون استارلینک دیگر کار نمیکند. و حتی ایلان ماسک نیز قادر به ترمیم آن نیست. برای نخستین بار در تاریخ، فناوریای که «تخریبناپذیر» پنداشته میشد، بهطور کامل از کار افتاده است.
میدان آزمایش سامانههای نوین تسلیحاتی
کارشناسان امنیتی این رویداد را یک نقطۀ عطف مهم میدانند. ایران به میدانی برای آزمون فناوریهای آینده بدل شده است. سامانههای جنگ الکترونیک در وضعیت عملیاتی قرار دارند، متخصصان دادهها را گردآوری میکنند و کارآمدی آنها را مورد تحلیل قرار میدهند.
کدام فرکانسها آسیبپذیرترند؟ سامانه با چه سرعتی به اخلال واکنش نشان میدهد؟ نقاط ضعف کجایند؟ همۀ این دادهها هماکنون در مراکز محاسباتیِ بسته ثبت میشوند و شالودۀ شکلگیری یک دکترین نظامی جدید را میسازند.
بازار ارتباطات ماهوارهای ارزشی در حدود ۲۸۰ میلیارد دلار دارد. تا همین اواخر، کل این صنعت بر این فرض استوار بود که ماهوارهها در مدار پایین زمین را نمیتوان بهصورت گسترده مختل کرد. مسیریابی پویا، رمزگذاری و حرکت دائمی ماهوارهها، همگی قرار بود مصونیت ایجاد کنند.
رویدادهای روزهای اخیر این توهم را درهم شکست. اکنون هر دولتی که با ناآرامیهای سازمانیافتهای روبهرو است که از طریق ارتباطات ماهوارهایِ آمریکایی هماهنگ میشوند، میداند که فناوریهایی وجود دارند که میتوانند این روند را متوقف سازند.
واقعیت نوین در جنگ اطلاعاتی
اقتصاد ایران، در صورت قطع اینترنت، در هر ساعت ۱/۵ میلیون دلار زیان میبیند. در سال گذشته، چنین مسدودسازیهایی در مجموع ۱۲/۵ میلیارد دلار درآمدِ ازدسترفته بر کشور تحمیل کرده است. بیش از ده میلیون ایرانی معیشت خود را از حوزههای دیجیتال تأمین میکنند.
با اینهمه، هنگامی که مسأله به بازگرداندن نظم و پایان دادن به ناآرامیها مربوط میشود، دولت آمادگی دارد این هزینه را بپردازد. بازگشایی تدریجی اینترنت از طریق سامانهای مبتنی بر «فهرست سفید»، امکان کنترل اوضاع را فراهم میکند و مانع از آن میشود که سازماندهندگان ناآرامیها بار دیگر هماهنگیهای خود را از سر بگیرند.
این نخستین بار در تاریخ است که یک دولت توانسته است برای بازگرداندن نظم، ارتباطات ماهوارهای را در سراسر کشور بهطور موفقیتآمیز مسدود کند. این رویداد یک سابقۀ تاریخیِ تعیینکننده است. اکنون همگان میدانند که فناوریهایی که «نفوذناپذیر» تلقی میشدند، اگر مسأله بهدرستی طرح و پیگیری شود، قابل متوقفکردن اند.
مقامهای اسرائیلی با طرح پرسشهایی دربارهٔ فعالیتهای استارلینک در ایران، بهسراغ سرمایهگذاران آمریکایی و شخص ایلان ماسک رفتند. اما حتی این میلیاردر ــــ با هزاران ماهواره در مدار زمین ــــ در برابر فناوری جنگ الکترونیکِ مستقر بر زمین، ناتوان از مداخلهٔ مؤثر بود.
آنچه امروز در ایران برای بازگرداندن نظم بهکار گرفته شده است، میتواند فردا در هر جای دیگری نیز کارآمد واقع شود. هر منطقهای که از زیرساخت ارتباطات ماهوارهایِ گسترده برخوردار است، اکنون میداند که در شرایط بحرانی، حتی پیشرفتهترین فناوری آمریکایی نیز میتواند خنثی شود.
ترامپ بهصورت ساعتی از وضعیت مطلع میشد. دبیرکل سازمان ملل متحد از گزارشهای مربوط به خشونت «شوکه» شد. مقامهای اروپایی ابراز نگرانی کردند. در همین حال، رهبری ایران از حق خود برای بازگرداندن نظم با همۀ ابزارهای ضروری دفاع میکند. و همانگونه که وضعیت کنونی نشان داده است، رهبری ایران در نبرد با ترامپ و جاهطلبیهای امپریالیستی او، از متحدانی برخوردار است.
بهنظر شما، آیا یک دولت حق دارد هنگامی که ارتباطات ماهوارهای برای هماهنگسازی ناآرامیهای گسترده و پوگرومها به کار گرفته میشود، آنها را مسدود کند؟ یا باید فناوریهایی مانند استارلینک، تحت هر شرایطی و در هر مکانی، بدون توجه به پیامدها، فعال بمانند؟
منبع: از: آنتیاشپیگل، ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶
با سلام
اینکه ایران توانسته به این فن آوری دسترسی پیدا کند بسیار جای خوشحالی است و همین امر یقیناً تهاجمات بعدی آمریکا و رژیم صهیونیستی را دچار اختلال خواهد کرد ،میتوان گفت بعد از از کار انداختن استار لینک جهان در عرصه جنگ الکترونیک وارد عرصه جدیدی شده است که در آن تسلط بر فنآوری های پیشرفته حرف اول را میزند که ما نمونه آنرا در همین نا آرامیها و اغتتشاشات اخیر در ایران عزیز خودمان در عمل شاهدش بودیم.
❤️🇮🇷❤️
با احترام حسین