تاریخچهٔ سرویس مخفی: سرنگونی نخستوزیر مصدق در ایران — نوامبر ۱۹۵۲ تا اوت ۱۹۵۳

متنی که در اینجا ارائه میشود، نسخهای تلخیصشده از «ضمیمهٔ D» یک گزارش محرمانهٔ سیا با همین عنوان است که برنامهریزی و اجرای کودتای مشترک سیا آمریکا و سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا (SIS) را که در اوت ۱۹۵۳ به سرنگونی نخستوزیر منتخب دموکراتیک ایران، دکتر محمد مصدق، انجامید، پوشش میدهد. متن کامل این سند، شامل ده فصل و پنج ضمیمه، نخستین بار در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۰ در وبسایت «نیویورک تایمز» منتشر شد و در حال حاضر در اینترنت در دسترس است.
به گفتهٔ دین ال. داج، افسر تاریخ بخش خاور نزدیک، که در مارس ۱۹۶۹ بخش «یادداشت مورخ» این سند را نوشت:
«این گزارش با عنوان سرنگونی نخستوزیر مصدق در ایران، در مارس ۱۹۵۴ توسط دکتر دونالد اِن. ویلبر نوشته شد؛ کسی که نقشی فعال در عملیات ایفا کرده بود. این مطالعه از آن رو نوشته شد که مطلوب بهنظر میرسید گزارشی از یک عملیات عمده در زمانی تهیه شود که اسناد بهسهولت در دسترس بودند و خاطرات افرادی که در این فعالیت مشارکت داشتند هنوز تازه بود. افزون بر این، صلاح دانسته شد بر برخی نتیجهگیریهایی که پس از تکمیل عملیات حاصل شده بود تأکید شود و برخی از آنها در قالب توصیههایی قابل استفاده در عملیات مشابه آینده گنجانده شوند…».
به مناسبت هفتادوسومین سالگرد سرنگونی دکتر محمد مصدق، گروه «۱۰ مهر» بخشهایی از این سند (ضمیمهٔ D) را، که به اقدامات مقدماتی سیا و SIS برای فراهم کردن زمینهٔ کودتای برنامهریزیشده مربوط میشود، بازنشر میکند. امید ما این است که این اطلاعات برای کسانی که میکوشند از «عملیات مشابه آینده» علیه دیگر دولتهای مشروع و منتخب دموکراتیک جلوگیری کنند، آموزنده باشد.
* * *
ضمیمهٔ D: «پیشنویس لندن» از طرح عملیاتی TPAJAX
I. مقدمه
سیاست هر دو دولت ایالات متحده و بریتانیا ایجاب میکند که مصدق برکنار و جایگزین شود، زیرا بدیل آن فروپاشی قطعی اقتصادی در ایران و در نهایت افتادن این منطقه در مدار شوروی است. تنها از طریق یک جایگزینی برنامهریزیشده و کنترلشده میتوان تمامیت و استقلال کشور را تضمین کرد.
ژنرال زاهدی تنها شخصیت موجود در ایران است که در حال حاضر توانایی ریاست یک دولت جدید را دارد و میتوان به او برای سرکوب نفوذ شوروی ـ کمونیستی و اجرای اصلاحات اساسی اتکا کرد. طرحی که در ادامه میآید از سه مرحلهٔ متوالی تشکیل شده است. دو مرحلهٔ نخست پیش از اقدام نظامی صورت میگیرند. این مراحل شامل دورهٔ کنونی حمایت مقدماتی و کارزار تبلیغاتی گسترده است. این مراحل، حتی اگر اقدام نظامی نهایی انجام نشود، برای منافع مشترک ایالات متحده و بریتانیا ارزش واقعی خواهند داشت، زیرا موقعیت مصدق را بهطور فزاینده آسیبپذیر و متزلزل خواهند کرد.
کل هزینهٔ برآوردشده برای اجرای این طرح معادل ۲۸۵٬۰۰۰ دلار خواهد بود که از این مبلغ، ۱۴۷٬۵۰۰ دلار توسط سرویس ایالات متحده و ۱۳۷٬۵۰۰ دلار توسط سرویس بریتانیا تأمین خواهد شد.
II. طرح عملیاتی
الف. حمایت مقدماتی از مخالفان دولت مصدق
برای چندین ماه، هم ایستگاه میدانی آمریکا و هم گروه بریتانیایی (برادران رشیدیان) در تماس نزدیک با زاهدی بودهاند. گروه بریتانیایی معادل ۵۰٬۰۰۰ دلار ــــ چهار تا پنج میلیون ریال ــــ برای این حمایت تأمین کرده است.
در طول این دورهٔ مقدماتی، که از اول ژوئن ۱۹۵۳ آغاز میشود و حداکثر حدود دو ماه ادامه خواهد یافت، ایالات متحده ۳۵٬۰۰۰ دلار و بریتانیا معادل ۲۵٬۰۰۰ دلار تأمین خواهند کرد. پرداختهای اولیه از محل این اعتبار پیشتر توسط ایستگاه میدانی آمریکا انجام شده است.
وجوه بریتانیا همچنان از طریق مجاری موجود و برای اهدافی که بریتانیا تعیین میکند، یا ایستگاه میدانی آمریکا از جانب بریتانیا دستور میدهد، پرداخت خواهد شد.
وجوه آمریکا از طریق تماسهای مستقیم ایستگاه میدانی آمریکا و با هدف مشخص گسترش و تقویت ارتباطات نظامی و سیاسی زاهدی توزیع خواهد شد.
در اوایل این دوره، زاهدی کاملاً از این حمایت دوگانه و از قصد مشترک دو طرف مبنی بر اینکه این حمایت باید به پشتیبانی ملموستری منجر شود، آگاه خواهد شد.
در این دوره همچنان در میان حلقهٔ ارتباطات زاهدی چنین وانمود خواهد شد که شاه از طریق تأمین پول از او حمایت میکند.
هماهنگی فعالیتهای میدانی بریتانیا و آمریکا در ارتباط با طرح در حال شکلگیری، از طریق تماس مستقیم میان کارکنان میدانی آمریکا و گروه بریتانیایی انجام خواهد شد؛ کارکنان آمریکایی از جانب بریتانیا عمل خواهند کرد، دستورات را منتقل خواهند ساخت و بهعنوان یک رابط امن ارتباطی، در تکمیل ارتباطی که از پیش وجود دارد، عمل خواهند کرد.
اقدامات مقتضی انجام خواهد شد تا اطمینان حاصل شود که سیاست علنی ایالات متحده تا حد امکان با هدف این طرح مطابقت دارد
ب. نقش شاه بهعنوان کانون مخالفان
این طرح بر این فرض استوار است که همکاری شاه بهدست خواهد آمد. چنین همکاریای بهترین شانس موفقیت را برای یک کودتای نظامی فراهم خواهد کرد. با این حال، طرح همچنین انجام همان نوع عملیات را از طریق درگیر کردن ناخواستهٔ شاه پیشبینی میکند.
برای ایفای نقش خود، شاه نیازمند آمادهسازی ویژهای است. او ذاتاً فردی مردد است که تردیدها و ترسهای مبهم احاطهاش کردهاند؛ بنابراین باید وادار شود نقش خود را ایفا کند، و این نقش باید به حداقل اقدام مثبت از جانب او نیاز داشته و کوتاهترین مدت ممکن را در بر گیرد.
ما شاهدخت اشرف، خواهر دوقلوی نیرومند و دسیسهگر او، را محتملترین فردی میدانیم که قادر است شاه را به ایفای نقش خود وادارد. ما اطمینان داریم که اشرف با اشتیاق برای سقوط مصدق همکاری خواهد کرد. بنابراین باید در محل اقامت کنونیاش با اشرف تماس گرفته شود، مأموریت برای او تشریح گردد و سپس به ایران بازگردانده شود. لازم خواهد بود ارتباط میان اشرف و ایستگاه میدانی آمریکا حفظ شود.
نقش شاه در سه مرحله اجرا خواهد شد و اشرف از پیش او را برای هر مرحلهٔ متوالی آماده خواهد کرد….
۱. مرحلهٔ نخست
با اطلاع قبلی شاهدخت اشرف، رهبر گروه بریتانیایی با شاه دیدار خواهد کرد تا به او اطمینان دهد که ایالات متحده و بریتانیا دربارهٔ ایران اهداف مشترکی دارند و هر دو میخواهند در مخالفت با مصدق تا بیشترین حد ممکن از او حمایت کنند….
۲. مرحلهٔ دوم
با اطلاع قبلی شاهدخت اشرف، ژنرال شوارتسکف ــــ رئیس پیشین هیأت نظامی آمریکا در ژاندارمری ایران ــــ بهعنوان نمایندهٔ ویژهٔ ایالات متحده معرفی خواهد شد…. سخنان او با شاه شامل دو بخش خواهد بود.
بخش نخست نکات زیر را در بر خواهد گرفت:
الف. هر دو دولت در این مقطع مسألهٔ نفت را دارای اهمیت ثانویه میدانند، زیرا مسألهٔ اصلی، عزم هر دو دولت برای حفظ استقلال ایران است. هر دو دولت اکنون مصمماند به ایرانیان کمک کنند تا به خودشان کمک کنند و مانع افتادن کشورشان به دست شوروی شوند. اگر مصدق در قدرت باقی بماند، فروپاشی اقتصادی قطعی است و از آنجا که مصدق اجازهٔ نفوذ گستردهٔ کمونیستها را میدهد، پس از فروپاشی اقتصادی، کمونیستها کشور را بهدست خواهند گرفت.
ب. هر دو دولت معتقدند که ادامهٔ حیات سلسلهٔ پهلوی باید بهترین سنگر حاکمیت ملی باشد.
ج. تا زمانی که مصدق در قدرت باشد، کشور هیچ کمک مالی جدیدی از ایالات متحده دریافت نخواهد کرد و حتی ممکن است کمکهای موجود نیز کاهش یابد.
د. مصدق باید برود.
هـ. جانشین او از حمایت قوی هر دو دولت، از طریق همان نیروهایی که او را به قدرت میرسانند، برخوردار خواهد شد.
و. یک راهحل قابل قبول برای مسألهٔ نفت پیشنهاد خواهد شد، اما هیچ قصدی برای شتاب دادن به این موضوع یا تحمیل آن بر کشور وجود ندارد.
بخش دوم نکات زیر را در بر خواهد گرفت:
الف. شاه اکنون کانون تمام نیروهای مخالف مصدق است و ناگزیر در آینده نیز چنین خواهد بود.
ب. اگر شاه از همراهی با این نیروها خودداری کند، شخصاً مسؤول فروپاشی کشور و از دست رفتن استقلال آن خواهد بود.
ج. اگر شاه همراهی نکند، سلسلهٔ او بهناچار بهزودی پایان خواهد یافت. برخلاف برداشتهای نادرست پیشین شاه، ایالات متحده و بریتانیا از او حمایت کردهاند و همچنان حمایت میکنند؛ اما اگر شاه اکنون کوتاهی کند، این حمایت پس گرفته خواهد شد. نماینده پیامدهای این امر را با او در میان خواهد گذاشت.
د. شاه اعلام کرده است که زاهدی را بهعنوان جانشین مصدق میپذیرد. افزون بر این، شاه خواسته است وجوهی که دولتهای ایالات متحده و بریتانیا برای حمایت از زاهدی میپردازند، به نام او پرداخت شوند.
هـ. دولتهای آمریکا و بریتانیا کاملاً توافق دارند که زاهدی تنها نامزد مؤثر است. زاهدی در آیندهٔ نزدیک آمادهٔ به دست گرفتن قدرت خواهد بود و ایالات متحده و بریتانیا از هر طریق برای موفقیت او کمک خواهند کرد. شاه بهطور کامل از برنامههای زاهدی آگاه نگهداشته خواهد شد، و تنها حداقل اقدام از او خواسته خواهد شد. در نخستین فرصت پس از دیدار نمایندهٔ آمریکا با شاه، رهبر گروه بریتانیایی نیز دیداری با همان مضمون انجام خواهد داد تا اظهارات فوق را تقویت کند.
۳. مرحلهٔ سوم
این مرحله منحصراً بر عهدهٔ شاهدخت اشرف خواهد بود. بلافاصله پس از دیدارهای شرحدادهشده در بالا، و در حالی که شاه هنوز تحت تأثیر آنها است، شاهدخت اشرف امضای او را بر سه سند خواهد گرفت. سند نخست دارای تاریخ خواهد بود و سندهای دوم و سوم بدون تاریخ خواهند بود.
این اسناد عبارت خواهند بود از:
الف. نامهای سرگشاده که از همهٔ افسران وفادار میخواهد در هر اقدامی که حامل نامه برای احیای حیثیت ارتش، بازگرداندن احترام آنان به خود و نشان دادن وفاداریشان به شاه و کشور ضروری میداند، با او همکاری کنند.
ب. فرمان سلطنتی انتصاب زاهدی به ریاست ستاد.
ج. فرمان سلطنتی خطاب به تمام ردههای ارتش برای اجرای وفادارانهٔ دستورات رئیس ستادی که شاه منصوب کرده است.
این اسناد بلافاصله از کاخ خارج خواهند شد؛ سند نخست به زاهدی تحویل داده میشود و دو سند دیگر تا زمان نیاز نزد ایستگاه آمریکا نگهداری خواهند شد.
پس از تلاشی که برای گرفتن این اسناد از شاه لازم است، ممکن است او مدتی در حالت سرخوشی باقی بماند.
دیر یا زود، او بار دیگر در افکار خود فرو خواهد رفت و دچار تردید خواهد شد؛ در آن هنگام باید از پایتخت خارج شود و به نوعی سفر برود. ترجیحاً باید برای اعتکاف مذهبی به حرم مشهد برود. او تا پس از آن که زاهدی کنترل را به دست گیرد در آنجا خواهد ماند و تنها برای تأیید رسمی نخستوزیری که اکنون بر سر کار آمده است، به پایتخت بازخواهد گشت.
ج. ترتیبات با زاهدی
تماسهای مستمر کارکنان آمریکا و مأموران بریتانیا با زاهدی یا نمایندگان او کمک کرده است تا تصویر برنامههای مقدماتی او و عناصری که انتظار دارد از آنها حمایت دریافت کند، هرچه روشنتر شود. این اطلاعات و گزارشهای اطلاعاتی مرتبط، در تهیهٔ بندهای بعدی تحت عنوان «سازماندهی برای سرنگونی مصدق» و مطالب پشتیبان آن در ضمائم مورد استفاده قرار گرفتهاند.
پس از تماسهای مرحلهبندیشده با شاه که در بالا شرح داده شد، ایالات متحده و بریتانیا مستقیماً به زاهدی اطلاع خواهند داد که تعهدی قطعی از شاه بهنفع او به دست آوردهاند و زمان آن فرا رسیده است که بهسوی یک طرح عملیاتی تفصیلی حرکت کنند.
به ژنرال زاهدی نامهٔ امضاشده توسط شاه داده خواهد شد که در آن از همهٔ افسران وفادار خواسته شده است با حامل نامه همکاری کنند. به او دستور داده خواهد شد با استفاده از این نامه، دستیاران نظامی جذب کند.
همچنین پیشنهاد عملیاتی آمریکا و بریتانیا با عنوان «سازماندهی برای سرنگونی مصدق» به زاهدی نشان داده خواهد شد. این پیشنهاد با زاهدی مورد بحث قرار خواهد گرفت و در صورت لزوم، او فرصت خواهد داشت آن را مطابق خواستهها و تواناییهای خود اصلاح یا تعدیل کند.
برای زاهدی توضیح داده خواهد شد که طرح، پیش از زمان کودتا، حمایت مخفیانهٔ کاملاً هماهنگشدهٔ آمریکا و بریتانیا را پیشبینی کرده است. تمام عناصر بالقوهٔ مخالف مصدق بسیج خواهند شد تا در روز کودتا، در صورت امکان، دولت مصدق از طریق ابزارهای قانونی سرنگون شود.
همچنین به زاهدی گفته خواهد شد که اگر اقدام نظامی صرفاً به تضمین کنترل شهر همزمان با این موفقیت قانونی محدود شود، ماهیت و اعتبار دولت جانشین در آینده بهتر خواهد بود.
با این حال، اگر شاه از همراهی با نمایندهٔ آمریکا خودداری کند، یا اسناد مورد نیاز ژنرال زاهدی را صادر نکند، به زاهدی اطلاع داده خواهد شد که در صورت موافقت او، ایالات متحده و بریتانیا آمادهاند بدون همکاری فعال شاه نیز پیش بروند.
ما همچنان تمام تلاش خود را به کار خواهیم گرفت تا شاه را بهصورت ناخواسته با این اقدام مرتبط کنیم و از این طریق امیدواریم همان نتیجهای حاصل شود که در صورت مشارکت فعال او به دست میآمد.
د. سازماندهی برای اجرای سرنگونی
…
۱. سازماندهی برای اجرای کودتا
الف. دبیرخانهٔ نظامی. این دبیرخانه به ریاست افسری خواهد بود که زاهدی او را معرفی میکند، اما باید مورد قبول ایالات متحده و بریتانیا نیز باشد، و از شمار بسیار محدودی از افسران ارشد و توانمند تشکیل خواهد شد.
این دبیرخانه با ایستگاه میدانی آمریکا در تماس خواهد بود و ایستگاه، طرح مقدماتی ستادی را که ایالات متحده و بریتانیا مشترکاً برای تأمین کنترل تهران تهیه کردهاند، در اختیار آن قرار خواهد داد.
برای انجام وظایف این دبیرخانهٔ نظامی، مبلغی معادل ۷۵٬۰۰۰ دلار لازم خواهد بود.
ب. وظایف دبیرخانه. فوریترین وظیفهٔ آن انتخاب افسران کلیدی در تهران خواهد بود که بتوان روی آنان حساب کرد یا آنان را برای اقدام علیه دولت مصدق به همکاری کشاند. بهدلایل امنیتی، این افسران در دیرترین زمان ممکن از نقش واقعی خود مطلع خواهند شد.
این دبیرخانه طرح ستادی آمریکا و بریتانیا را بهتفصیل بررسی خواهد کرد و توجه ویژهای به تکتک اقداماتی خواهد داشت که باید در روز کودتا انجام شوند.
برخی از این اقدامات عبارت خواهند بود از تصرف فوری ستاد کل، ایستگاه رادیویی ارتش، رادیو تهران، خانههای مصدق و اطرافیان او، ستادهای پلیس و ژاندارمری، ادارات پست و تلگراف، مرکز تلفن، مجلس و چاپخانهٔ آن، و بانک ملی و چاپخانهٔ آن.
بازداشتها شامل شخصیتهای کلیدی دولت مصدق، افسران کلیدی ارتش که با مصدق همکاری میکنند، و سردبیران منتخب روزنامهها خواهد بود.
اقدامات علیه حزب توده
توجه ویژهای نیز به آمادهسازی تدابیری که باید علیه حزب توده اتخاذ شود، معطوف خواهد شد.
زاهدی باید انتظار واکنشی خشونتآمیز از سوی حزب توده را داشته باشد و باید کاملاً آماده باشد تا با خشونتی برتر با آن مقابله کند. تا پیش از آن که دولت مصدق جایگزین شود، هیچ امکانی برای خنثی کردن حزب وجود ندارد. با این حال، پس از تغییر دولت، چند ساعت فرصت تنفس وجود خواهد داشت تا حزب توده بتواند نیروهای خود را بهطور گسترده به خیابانها بیاورد.
در زمان کودتا، دستکم ۱۰۰ نفر از رهبران حزب و گروههای وابسته و روزنامهنگاران باید بازداشت شوند؛ اسامی این افراد از فهرستی شامل تقریباً ۸۰ تن از این رهبران که اخیراً توسط بریتانیا تهیه شده است، بهعلاوه اسامی افزودهشده توسط ایستگاه آمریکا و همچنین اسامی افزودهشده توسط خود زاهدی، استخراج خواهد شد.
کنترل خیابانهای تهران مانع از تجمع عناصر حزب توده یا دیگر عناصر تودهای خواهد شد. جزوههای سیاه بهطور گسترده توزیع خواهند شد که ظاهراً از سوی کمیتهٔ مرکزی حزب صادر شدهاند؛ هدف از این کار سردرگم کردن اعضای حزب توده و جلوگیری از تجمع مؤثر آنان خواهد بود.
ممکن است ایالات متحده بتواند از پیش و از طریق هوا ذخایری از گاز اشکآور، جوهر پاکنشدنی، یا سایر مواد مناسب برای کنترل جمعیت تأمین کند. هواپیماهای نیروی هوایی محلی نیز ممکن است اعلامیههایی برای مردم پرتاب کنند و به آنان هشدار دهند که از خیابانها دور بمانند، وگرنه باید عواقب آن را بپذیرند.
ج. اقدام در روز کودتا
این اقدام اساساً از خطوط مشابهی پیروی خواهد کرد، هرچند ممکن است در ارتباط با یکی از سه وضعیت متفاوت اجرا شود.
این سه وضعیت عبارتاند از:
وضعیت A: نقطهٔ اوج یک اعتراض گستردهٔ مذهبی علیه دولت مصدق که بلافاصله پس از آن اقدام نظامی صورت میگیرد.
وضعیت B: لحظهای که شاه از سوی مصدق وادار به ترک کشور میشود….
وضعیت C: لحظهای که مصدق میکوشد استعفای خود را ارائه دهد….
اقدامی که در ارتباط با وضعیت A باید انجام شود، به شرح زیر خواهد بود:
در نقطهٔ اوج وضعیت A، زاهدی با یک اقدام نظامی محدود علیه ستاد کل، مقام ریاست ستاد کل را بهدست خواهد گرفت. او بلافاصله فرد منتخب را بهعنوان معاون خود منصوب خواهد کرد، و مصدق و دیگران فوراً بازداشت خواهند شد.
مجلس برای تشکیل جلسه فراخوانده خواهد شد و مخالفان خواهند کوشید رأی عدم اعتماد به مصدق را به تصویب برسانند و پس از آن رأی حمایت از زاهدی را تصویب کنند.
با این حال، زاهدی، چه فرمان سلطنتی انتصاب خود به نخستوزیری را در اختیار داشته باشد و چه نداشته باشد، دولت را در دست خواهد گرفت و الزامات مختلف روز کودتا را اجرا خواهد کرد (به مطالب بالا مراجعه شود).
هنگامی که او کنترل خود را بهطور مستحکم برقرار کرد، برای بهدست آوردن رأی رسمی حمایت مجلس مشکلی نخواهد داشت. تنها پس از آن، شاه به تهران بازخواهد گشت.
اقدامی که در ارتباط با وضعیتهای B و C باید انجام شود، به شرح زیر خواهد بود:
تنها تغییر در طرح، جلو انداختن ضروری جدول زمانی روز کودتا به روز وقوع بحران واقعی و ضرورت بهکار انداختن فوری تمام جنبههای نظامی سازوکار کودتا خواهد بود.
۲. سازماندهی برای ایجاد حداکثر مخالفت عمومی با مصدق پیش از کودتا
الف. برنامهٔ عمومی
هدف، ایجاد، گسترش و تشدید خصومت، بیاعتمادی و ترس عمومی نسبت به مصدق و دولت او خواهد بود. مبلغی معادل ۱۵۰٬۰۰۰ دلار برای این برنامه اختصاص خواهد یافت.
این عملیات بهصورت مرحلهای انجام خواهد شد و مراحل آن به شرح زیر است:
مرحلهٔ ۱. این همان مرحلهٔ کنونی حمایت مقدماتی است که در آن دریافت وجوه آمریکا و بریتانیا به زاهدی امکان میدهد دوستان بیشتری بهدست آورد و بر افراد کلیدی تأثیر بگذارد.
مرحلهٔ ۲. یک کارزار تبلیغاتی گسترده علیه مصدق و دولت او، با تمرکز اصلی بر شخص مصدق. این کارزار تنها یک یا دو هفته پیش از نقطهٔ اوج وضعیت A آغاز خواهد شد تا فرصت بیش از حدی برای واکنش شدید مصدق فراهم نشود، و نیز تأثیر کارزار بر اثر طولانی شدن آن پراکنده و تضعیف نگردد.
مرحلهٔ ۳. این همان وضعیت A است که در یکی از بندهای بعدی بهطور کامل شرح داده میشود.
ب. وظایف عناصر مشخص
۱. مطبوعات و تبلیغات
در دورهٔ حمایت مقدماتی، گروه بریتانیایی همچنان از روزنامههای کوچک متعدد خود برای پیشبرد خطی ضد مصدق استفاده خواهد کرد.
در مقر مرکزی و در ایستگاه میدانی، کارکنان آمریکا متن مقالات، شبنامهها و جزوهها را تهیه و به فارسی ترجمه خواهند کرد؛ برخی از این مطالب طرفدار شاه و برخی دیگر ضد مصدق خواهند بود.
مطالبی که برای بیاعتبار کردن مصدق طراحی میشوند، پیوسته بر مضامین زیر تأکید خواهند کرد:
الف. مصدق از حزب توده و اتحاد شوروی حمایت میکند. (این ادعا با اسناد سیاه پشتیبانی خواهد شد.)
ب. مصدق دشمن اسلام است، زیرا با حزب توده ارتباط دارد و اهداف آنان را پیش میبرد.
ج. مصدق عمداً روحیهٔ ارتش و توانایی آن برای حفظ نظم را نابود میکند.
د. مصدق از طریق برچیدن کنترل ارتش بر مناطق عشایری، عمداً رشد عناصر جداییطلب منطقهای را تقویت میکند. یکی از اهداف کنار زدن کنترل ارتش، آسانتر کردن تصرف استانهای شمالی توسط شوروی است.
هـ. مصدق عمداً کشور را به سوی فروپاشی اقتصادی سوق میدهد.
و. قدرت، مصدق را تا بدان اندازه فاسد کرده است که دیگر هیچ اثری از آن مرد شایستهٔ سالهای گذشته باقی نمانده و اکنون تمام غرایز سرکوبگرانهٔ یک دیکتاتور را داراست.
ز. همسو با این مضامین، این جهتگیری بهطور مستمر القا خواهد شد که مصدق قربانی ناآگاه مشاوران بیوجدان و جاهطلب شخصی خود بوده است.
ضروری دانسته میشود که زاهدی در اسرع وقت فردی را که قرار است مدیر مطبوعات و تبلیغات او باشد ــــ و احتمالاً معاون نخستوزیر نیز بشود ــــ انتخاب کند.
ایستگاه میدانی آمریکا نام فرد مورد نظر زاهدی را از او خواهد گرفت؛ این شخص باید مورد قبول ایالات متحده و بریتانیا باشد.
یک یا دو هفته پیش از تاریخی که برای وضعیت A تعیین شده است، تلاش تبلیغاتی فشرده آغاز خواهد شد. جزئیات مربوط به اجرای این کارزار در درجهٔ نخست بر عهدهٔ ایستگاه میدانی آمریکا خواهد بود.
بلافاصله پس از تغییر دولت، مدیر مطبوعات و تبلیغات زاهدی باید آماده باشد تا:
الف. حداکثر استفاده را از رادیو تهران بهعمل آورد.
ب. از طریق رادیو تهران، پوسترها، خبرنامههای ویژه و غیره، برنامهٔ دولت جدید را منتشر کند؛ از جمله عناصر پیام رادیویی که باید به سادهترین شکل ممکن ارائه شوند، مانند کاهش فوری هزینههای زندگی، افزایش حقوق کارکنان دولت و پرسنل ارتش و غیره.
ج. حداکثر تبلیغات داخلی را برای بیانیههای آمریکا و بریتانیا که از پیش آماده شدهاند، فراهم کند.
د. همهٔ خبرنگاران خارجی را توجیه کند.
۲. مجلس
اگر مجلس در زمان کودتا در حال تشکیل جلسه باشد، تلاش خواهد شد تغییر دولت صورت رسمی و قانونی پیدا کند. اگر مجلس در حال تشکیل جلسه نباشد، یکی از مقامات منتخب آن که باید عضو مخالفان مصدق باشد، مجلس را به تشکیل جلسه فرا خواهد خواند.
برای آمادهسازی تغییر دولت، با شماری از نمایندگان تماس گرفته خواهد شد و آنان خریداری خواهند شد.
هنوز تصمیم گرفته نشده است که خرید نمایندگان توسط گروه بریتانیایی انجام شود یا مستقیماً توسط خود زاهدی؛ زاهدی تا زمانی که از مصونیت ساختمان مجلس برخوردار باشد، در موقعیت بسیار مناسبی برای تحقق چنین هدفی قرار دارد.
پس از دریافت فهرستی از نمایندگان و مبالغ لازم برای خرید هر یک از آنان از یک یا هر دو عنصر فوق، یک عملیات تأمین مالی ویژه در چارچوب مجوز مشترک اجرای این طرح ایجاد خواهد شد.
ایستگاه میدانی آمریکا همچنین عوامل و رابطهای مختلف خود را برای پشتیبانی از این عملیات به کار خواهد گرفت.
هدف اصلی این عملیات، تأمین اکثریت بهاضافهٔ یک رأی علیه مصدق، مطابق آنچه در وضعیت A لازم است، خواهد بود.
در حال حاضر برآورد میشود که دستکم ۳۰ نماینده آمادهاند علیه مصدق رأی دهند، مشروط بر آنکه تصور کنند احتمال زیادی وجود دارد که در اکثریت قرار گیرند….
با این حال، همچنین لازم خواهد بود تلاش شود تا در لحظهای که قرار است رأی ضد مصدق گرفته شود، حد نصاب مجلس حفظ گردد.
حداقل حد نصاب آن است که دو سوم نمایندگان حاضر در تهران پیش از رأیگیری در صحن مجلس حضور داشته باشند.
بنابراین تلاش خواهد شد نمایندگان بیشتری صرفاً برای آن خریداری شوند که در صحن مجلس باقی بمانند و حد نصاب را تضمین کنند، نه برای نقش حساسترِ رأی دادن علیه مصدق.
۳. عناصر سیاسی غیر از حزب توده
احزاب یا گروههای سیاسی که اکنون مخالف مصدق هستند، تنها نقش بسیار کوچکی در این کارزار ایفا خواهند کرد.
احزابی مانند حزب زحمتکشان، سومکا، و بخشهایی از پانایرانیستها تنها قادر خواهند بود گروههای خیابانی محدود و احتمالاً کماثر فراهم کنند. با این حال، حزب زحمتکشان نقش نسبتاً مهمی در فعالیت تبلیغاتی شرحدادهشده در بالا ایفا خواهد کرد.
باید توجه داشت که هرچند این احزاب تنها گروههای خیابانی کماثر در اختیار دارند، گروه بریتانیایی قادر است تا حدود ۳٬۰۰۰ فعال خیابانی را برای بهکارگیری در وضعیت A بسیج کند.
۴. رهبران مذهبی
اعتقاد ما این است که تقریباً تمام رهبران مهم مذهبی که پیروان زیادی دارند، قاطعانه مخالف مصدق هستند.
هم ایستگاه میدانی آمریکا و هم گروه بریتانیایی با چنین رهبرانی ارتباطات محکمی دارند. ظرفیتهای طرفدار زاهدی در این حوزه بسیار گسترده است.
این رهبران شامل عناصر گوناگون و گاه دشمن یکدیگر، از جمله رهبران غیرسیاسی [حذفشده] و [حذفشده]، و همچنین [حذفشده] و [حذفشده] و گروه تروریستی او، [حذفشده]، هستند.
در دورهٔ تبلیغات فشردهٔ ضد مصدق پیش از روز کودتا، این رهبران و افراد تحت فرمان آنان اقدامات زیر را انجام خواهند داد:
الف. مخالفت خود با مصدق را منتشر خواهند کرد.
ب. آشکارا از نماد سلطنت حمایت خواهند کرد و از طریق تماس مستقیم با شاه در حرم، پشتیبانی اخلاقی خود را از او نشان خواهند داد.
ج. در صورت لزوم، تظاهرات کوچک مذهبی و ضد مصدق را در بخشهای پراکندهٔ تهران ترتیب خواهند داد.
د. گروه تروریستی تهدید خواهد کرد که آماده است علیه نمایندگان طرفدار مصدق و اعضای حلقهٔ اطرافیان و دولت مصدق مستقیماً اقدام کند.
هـ. مشارکت کامل خود و پیروانشان را در وضعیت A تضمین خواهند کرد.
و. پس از تغییر دولت، از طریق رادیو تهران و در مساجد، قویترین اطمینانها را خواهند داد که دولت جدید به اصول مذهبی وفادار است.
۵. تجار بازار
منظور از این گروه، شمار نسبتاً اندکی از تجار برجسته و قدیمی است که گرایش نیمهمذهبی دارند و بر اقشار پایینتر اجتماعی در منطقهٔ بازار نفوذ زیادی اعمال میکنند.
ارتباط با این تجار هم از طریق گروه بریتانیایی و هم از طریق ایستگاه میدانی آمریکا برقرار است.
این تجار مخالف مصدق هستند، زیرا دولت مستقیماً از طریق رکود کسبوکار، قطع واردات، وصول شدید مالیاتها و کمبود عمومی پول به آنان آسیب میرساند.
در دورهٔ تبلیغات فشردهٔ پیش از وضعیت A، از این تجار برای اقدامات زیر استفاده خواهد شد:
الف. انتشار شایعات ضد دولتی در بازار.
ب. برگزاری اعتراضات محدود در جنوب تهران علیه سیاستهای اقتصادی دولت مصدق.
سپس، در زمان وضعیت A، آنان:
ج. تمام یا بخشی از بازار را تعطیل خواهند کرد.
ج. اقدام نهایی بلافاصله پیش از کودتا
همانگونه که در بالا ذکر شد، اقدام نظامی میتواند در نتیجهٔ وضعیت A، B یا C صورت گیرد. با این حال، فعالیتهای طرفدار کودتای سازمانی که در بالا شرح داده شد، عمدتاً با هدف ایجاد وضعیت A انجام خواهند شد؛ وضعیتی که در ادامه شرح داده میشود.
۱. در روزهای تعیینشده، حملات ساختگی علیه رهبران مذهبی مورد احترام در تهران انجام خواهد شد.
۲. دیگر رهبران مذهبی بلافاصله اعلام خواهند کرد که این حملات بهدستور مصدق و در واکنش به مخالفت رهبران مذهبی سراسر کشور با دولت او صورت گرفته است.
۳. شماری از رهبران مهمتر بلافاصله در محوطهٔ مجلس بست خواهند نشست.
۴. در این هنگام، این رهبران مذهبی از طریق پیروان خود بیانیههایی منتشر خواهند کرد که در شدیدترین عبارات، نگرش و رفتار ضد مذهبی مصدق را محکوم میکند.
۵. همزمان با بند ۲.ب.(۴)(د) در بالا، بیشترین تبلیغات ممکن دربارهٔ اسناد جعلی تهیهشده توسط ایستگاه آمریکا انجام خواهد شد؛ اسنادی که ظاهراً وجود و جزئیات یک توافق محرمانه میان مصدق و حزب توده را اثبات و ثبت میکنند؛ توافقی که در آن حزب توده وعده میدهد تمام نیروی خود را در حمایت از مصدق و علیه رهبران مذهبی، ارتش و پلیس به کار گیرد.
۶. همزمان، این رهبران از پیروان خود خواهند خواست در سراسر تهران، در مساجد، ادارات تلگراف و پست، بانکها و غیره بست بنشینند.
گروه بریتانیایی و ایستگاه آمریکا هر تعداد تظاهرکننده که بتوانند فراهم خواهند کرد تا بر شمار آنان افزوده شود و در همان زمان، تجار نیز تلاش خواهند کرد بازار را تعطیل کنند.
هدف از این بستنشینی گسترده، مختل کردن تمام زندگی و فعالیت عادی در شهر و نمایش چشمگیر میزان نارضایتی عمومی از دولت است.
این شیوه، شکل محلی مقاومت منفعلانه است، و طبق سنتی دیرینه، ارتش و پلیس قادر نیستند علیه افرادی که بست نشستهاند اقدام کنند.
۷. در چنین فضای هرچه خصمانهتر و غیرعادیتر، زاهدی سمت ریاست ستاد را بهدست خواهد گرفت و بازداشتهایی را انجام خواهد داد که بخش اساسی مرحلهٔ نظامی کودتا هستند.
۸. درست پس از اقدام زاهدی، مجلس برای تشکیل جلسه فراخوانده خواهد شد تا تغییر دولت را رسمیت بخشد و کودتا را تکمیل کند….
