شماره ۲۴۴ ــ یکشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱

رانت ناشی از حذف ارز ترجیحی: ۷/۵ برابر بودجه عمومی ‌دولت

نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
نویسنده: 
فرشاد مومنی
برگرفته از : 
سایت موسسه دین و اقتصاد، ۱۱ دی ۱۴۰۰

واقعاً اینها نمی‌فهمند با شوک‌های قیمتی چه بر سر این کشور می‌آورند؟ واقعاً اینها نمی‌دانند با حذف نرخ ارز ترجیحی و ایجاد بحران حاد در زمینه دارو، رابطه مردم با حکومت چه می‌شود؟ آیا وزیر بهداشت نمی‌داند در تمام دنیا در مورد دارو می‌گویند دارو مثل پفک نیست که اگر به‌دست مصرف‌کننده نرسید به من ربطی ندارد. چطور می‌شود وزیر صمت در رابطه با حذف ۴۲۰۰ تومانی در این رابطه صحبت نمی‌کند؟
 

 

 

نشست مجازی موسسه دین و اقتصاد با عنوان «چالش‌های بزرگ لایحه بودجه ۱۴۰۱» برگزار شد.
در این نشست فرشاد مومنی اقتصاددان و عوض هیأت علمی ‌دانشگاه علامه طباطبایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به اینکه تعداد گرفتاری‌های بزرگ و کانون‌های بحران‌آفرین در اقتصاد سیاسی ایران از حدود متعارف فراتر رفته است، گفت: این مسئله برای لایحه بودجه سال ۱۴۰۱ ابعاد اهمیت بسیار فوق‌العاده‌تری را موضوعیت بخشیده است.

شاید بشود گفت پارادوکس اصلی نظام حکمرانی کنونی ما این است که در شرایطی که کشور با انبوهی با بحران‌های بزرگ و کوچک روبرواست، اقتضا می‌کند که حکومت گرامی‌ اراده و اهتمام بیشتری برای همدل و همراه کردن مردم در دستور کار قرار بدهد. آنچه در عمل مشاهده می‌کنیم طی کردن مسیرهایی در جهت عکس این مهم است. اگر به هر دلیل در دولت قبلی طیفی از رسانه‌ها و کانون‌های قدرت مسائل نظام بودجه‌ریزی را منعکس‌کننده ضعف‌های قوه مجریه در نظر می‌گرفتند امروز که با پدیده قدرت یک‌دست روبرو هستیم، به کسانی که دل در گروی تمامیت ارضی کشور دارند، هشدار می‌دهیم که ابعاد اهمیت لایحه بودجه ۱۴۰۱ را درست درک کنند.

هر ثانیه اصرار به استمرار روندهای کنونی برای کشورمان هزینه ایجاد می‌کند 

تمهیدی که توسط ائتلاف غالب برای امر اقتصادی اندیشیده شده این است که روی یکی از بی‌کیفیت‌ترین تیم‌های اداره اقتصاد ملی با همدیگر تفاهم کرده‌اند و این هم مسئله را بسیار خطرناک می‌کند. من از موضع یک کارشناس کوچک هشدارهای بزرگی را به کل ارکان حکومت اعلام می‌دارم و می‌گویم هر ثانیه اصرار به استمرار روندهای کنونی می‌تواند برای کشورمان هزینه‌های غیرقابل جبرانی به‌همراه داشته باشد. درخواست من این است که همه بسترهای نهادی لازم برای اینکه بودجه را در رسانه‌ها از موضع کارشناسی مورد نقد قرار دهند، فراهم شود.

از نظر علمی ‌ارزیابی‌های سند لایحه بودجه باید از منظر تحلیل‌های سطح توسعه، تحلیل‌های سطح کلان و تحلیل‌های سطح خُرد صورت بپذیرد. دولت گرامی ‌با همه ضعف‌ها و خطاهای بزرگی که در همین چندماهه اخیر کرده است، اگر باب علم را باز کند، نجات پیدا خواهد کرد. اصرار و پافشاری مشکوک به تداوم برخی هزینه‌هایی که هیچ ربطی به فرایند توسعه ملی ندارد و به تعبیر متفکران توزیع رانت‌های ارزش‌زدا، ضدِ کارایی و ضدِ بهینگی است باید از منظر تحلیل‌های سطح خُرد مورد تحلیل قرار بگیرد. در چهارچوب تحلیل‌های سطح کلان نیز دولت به یک نهاد تنظیم‌گر ثبات‌بخش برای تحقق اهداف کلان اقتصادی تبدیل می‌شود. آنوقت ارزیابی‌ها باید بر محور قابلیت بودجه برای تحقق آن اهداف مورد بررسی قرار بگیرد. یعنی آیا این بودجه قادر است رشد اقتصادی مستمر ایجاد کند؟ آیا قادر است اشتغال ایجاد کند و درآمدها را عادلانه توزیع کند؟

چرا هیچ گزارشی از دوره اجرای سند چشم‌انداز وجود ندارد؟ 

امور حاکمیتی از‌جمله امور مربوط به دفاع، امنیت، سلامت، آموزش، حمایت اجتماعی، زیربناسازی و ... تسهیل‌گر توسعه هستند. بزرگ‌ترین خاک بر سری برنامه تعدیل ساختاری که برای این جامعه ایجاد کرده است این است که سهم امور توسعه‌آفرین و بسترساز را به‌سمت صفر می‌کشاند. دولت نهاد متولی تدوین و اجرا و نظارت بر فرآیند برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت توسعه است و بودجه ترجمان برنامه یک‌ساله حکومت در مسیر توسعه است. حکومت‌گران گرامی ‌می‌توانند از خودشان بپرسند چرا شرم می‌کنند که درباره اهداف سند چشم‌انداز سخنی بگویند؟ چرا هیچ گزارش نظارتی از مسیر طی شده در دوره اجرای سند چشم‌انداز وجود ندارد؟ چون در چهارچوب مناسبات رانتی که متأسفانه از دوره احمدی‌نژاد وارد یک مدار خطرناک‌تر شد، بحث توسعه کنار می‌رود.

دولت باید توضیح دهد و مجلس نیز باید از آن بخواهد که در اثر اجرای این بودجه روابط بین مردم و حکومت چه شکل و شمایلی پیدا می‌کند. آیا اعتماد مردم به حکومت بیشتر می‌شود یا خیر؟ رئیس سازمان برنامه با یک کیفیت نازل و فاجعه‌آمیزی از نظر کارشناسی می‌آید و از حذف ارز ترجیحی سخن می‌گوید با استدلال‌های پوچ و بی‌محتوا که حتی نقض‌کننده گزارش‌های رسمی‌ خود سازمان برنامه و بانک مرکزی است. ببینید چقدر جای دریغ و تأسف دارد. اقای رئیسی باید به یک تیم صاحب صلاحیت بگوید سخنان رئیس سازمان برنامه و بودجه را بررسی کنند. ایشان می‌تواند خیلی هم دلسوز باشد و سالم باشند اما با آن مصاحبه نشان داد صلاحیت {علمی} حضور در این پست را ندارد.

برای فهم واقعی تحولات بنیه تولیدی، تمرکز خود را روی دو شاخص رابطه مبادله و شاخص پیچیدگی بگذارید. از زمان شروع برنامه تعدیل ساختاری تا امروز این دو شاخص که ناظر بر توان رقابت و توان مقاومت اقتصاد ملی است سقوط‌های بزرگ را تجربه کرده‌اند. بسیار متأسفم برای کسانی که ژست می‌گیرند و هرگز نیامدند یک گفت‌وگوی ملی راجع به این سقوط‌های وحشتناک را زیر ذره‌بین قرار دهند. آن چیزی که مسئله را بسیار نگران‌کننده‌تر و تهدید‌آمیز‌تر می‌کند این است که در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ یک سقوط هفتاد درصدی در رابطه مبادله را تجربه کرده‌ایم. من خیلی متأسفم که وزیر صمت هم در مورد همه چیز اظهار‌نظر می‌کند به جز این دو شاخصی که مستقیماً حیطه ماموریت ایشان است. برای اینکه بفهمیم این مطامع رانت‌جویانه که در اثر سیاست‌های تورم‌زا به این اقتصاد و جامعه تحمیل شده، با بنیه تولیدی‌مان چکار کرده است به این دو داده توجه کنید. در حالی که نرخ رشد اقتصاد در سال ۱۳۹۷ معادل منفی ۴/۹ درصد بوده است، نرخ رشد بخش به اصطلاح صنعت در آن سال منفی ۹/۶ درصد بوده است یعنی شدت شکنندگی در بخشی که باید بار توسعه را به دوش بکشد به این حد رسیده است.

مومنی با طرح این پرسش که چرا آمارهای واقعی را پنهان می‌کنید و نمی‌گذارید نظام تصمیم‌گیری‌های اساسی کشور واقعیت را همانطور که هست بفهمد، گفت: در سال ۱۳۹۸ نرخ رشد اقتصادی حدودا منفی ۷/۶ درصد بوده و نرخ رشد صنایع صنایع و معادن منفی ۱۶/۶ درصد است. یعنی بلایی که این مناسبات تورم‌زا و رکود‌آفرین ایجاد کردند ایران را شکننده کرده است. اگر مجلس بخواهد مسئولیت‌های ملی خود را انجام دهد، می‌فهمید که با حواس پرت کردن راجع به ۱۰۰۰ میلیارد تومن در این بودجه که نصیب یک عده می‌شود، یک شگرد محسوب می‌شود.

دارو پفک نیست که نگران نرسیدن آن به‌دست مردم نباشیم 

واقعاً اینها نمی‌فهمند با شوک‌های قیمتی چه بر سر این کشور می‌آورند؟ واقعاً اینها نمی‌دانند با حذف نرخ ارز ترجیحی و ایجاد بحران حاد در زمینه دارو، رابطه مردم با حکومت چه می‌شود؟ آیا وزیر بهداشت نمی‌داند در تمام دنیا در مورد دارو می‌گویند دارو مثل پفک نیست که اگر به‌دست مصرف‌کننده نرسید به من ربطی ندارد. چطور می‌شود وزیر صمت در رابطه با حذف ۴۲۰۰ تومانی در این رابطه صحبت نمی‌کند؟ گزارشات انجمن سلامت و تولیدکنندگان دارو را ندیده‌اند که چه جهشی در تولید دارو رخ می‌دهد؟ حالا می‌خواهید از طریق دارو هم یک فشار غیرعادی در این زمینه وارد کنید؟ آیا شما تذکرات رهبری را نشنیدید؟ نشنیدید که ایشان گفتند محنت ناشی از بیماری برای بیماران کافی است؟ شما نمی‌دانید بر اساس استاداردهای جهانی، وقتیکه مصرف فقرا به خاطر فقر در زمینه داروهای حیاتی کاهش پیدا کند به ازای هر یک دلار ناتوانی در تأمین دارو، هزینه‌های درمان فقرا ۴۰ برابر افزایش پیدا می‌کند؟

من از انجمن اقتصاد سلامت هم گله‌مند هستم که چرا در برابر داده‌ها و استانداردهای بین‌المللی سکوت می‌کنند؟ چرا دروغ‌هایی از‌جمله اینکه اگر قیمت دارو را گران نکنیم قاچاق تمام نمی‌شود را برملا نمی‌کنید؟ حتی افغانستان و عراق در زمینه دارو کنترل دارند. برای همین است که سازمان بهداشت جهانی بیانیه داده و گفته ادعای افزایش قاچاق دارو به خاطر ارزانی به ۷ دلیل نشدنی و دروغ است. وقتی عراق محصولات غذایی شما را بر می‌گرداند نمی‌دانید که به طریق اولی حساسیت بیشتری درباره دارو دارند؟
 
بازارگرایی مبتذل در ایران موفق شده در راستای تحقق منافع رانتی‌ها از بیخ و بن نگاه سطح توسعه به تورم یعنی رابطه سقوط بنیه تولید با جهش تورم را حذف کرده‌اند و متأسفانه هم‌رشته‌ای‌های ما نیز با سکوت با این ماجراها همراهی می‌کنند.

یکی دیگر از کارهای ناشایست بازرگرایی مبتذل در ایران این است که راجع به نقش‌ها و کارکردهای ضدِ توسعه‌ای، حساسیت‌زدایی کامل کرده‌اند. به آرای شهید بهشتی مراجعه کنید. ایشان می‌گویند متر و معیار عدالت آنچنان منزلتی دارد که برای فهم اسلامی ‌بودن و نبودن یک سیاست و اقدام اگر دیدید نابرابری‌های ناموجه ایجاد می‌شود بدانید که آن اقدام قطعاً ضدِ اسلامی‌ است. در دوره احمدی‌نژاد در یک دوره کوتاهی ایران ظرف مدت سه سال سقوط به‌سمت فاسدترین کشورهای دنیا را تجربه کرد. ما در دوره او سالی را تجربه کردیم که تنها ۸ دولت از ایران در دنیا فاسدتر بودند. یک حکومت توسعه‌گرا باید حداکثر قابل تصور حساسیت را نسبت به سیاست‌های فسادزا داشته باشد. فسادزاترین سیاست‌های شناخته شده در سطح دنیا، سیاست‌های تورم‌زا است. آیا نباید مجلس و نهادهای فراتر از مجلس سیاست‌های تورم‌زا را به‌عنوان خط قرمز سیاست‌گذاری اعلام کند؟ رئیس سازمان برنامه گفته‌اند از دریچه حذف ارز ترجیحی ۷/۵ واحد تورم موجود کشور افزوده خواهد شد. من با متدولوژی توماس پیکتی اندازه رانتی که در اثر همین یک اقدام بر سر کشور خواهد آمد با فرض اینکه اینها متنبه شوند و از انجام این کار مخرب و ضدِ توسعه‌ای صرف‌نظر کنند و رشد تورم در همین استاندارد ۸ ماهه اخیر بماند، را اندازه‌گیری کردم. رقم حاصله معادل ۷/۵ برابر کل بودجه عمومی‌ کشور در سند لایحه بودجه ۱۴۰۱ است.

افزودن دیدگاه جدید

جهت جلوگیری از ورود اسپام
لطفا پاسخ این معادله ساده ریاضی را به لاتین وارد کنید. پاسخ به این پرسش ریاضی از آن جهت اهمیت دارد که سیستم، شما را به عنوان شخص حقیقی تشخیص دهد و از ورود اسپام به سیستم جلوگیری شود.
۱۵ + ۴ =
لطفا به این پرسش ریاضی پاسخ دهید.
Education - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.